ભારતનું આદિકાવ્ય
રામાયણ
શ્રી રામની યાત્રા: પિતાના વચન માટે રાજગાદી છોડનાર, સીતા માટે સમુદ્ર પાર કરનાર અને ધર્મ કેવો હોય તે જીવીને બતાવનાર રાજકુમારની કથા. શરૂઆતથી વાંચો — જાણે વાર્તાની ચોપડી વાંચતા હો.
7
મહાકાવ્યના કાંડ
32
પાત્રોની કથાઓ
5
વંશવૃક્ષના પરિવારો
24,000
વાલ્મીકિ રામાયણના શ્લોક
રામાયણ શું છે?
રામાયણ એટલે “શ્રી રામની યાત્રા”. તેની રચના મહર્ષિ વાલ્મીકિએ કરી, જેમને આદિકવિ એટલે કે પહેલા કવિ કહેવામાં આવે છે. રામાયણ આદિકાવ્ય તરીકે પૂજાય છે. તેમાં લગભગ 24,000 શ્લોક છે, જે બાલકાંડથી ઉત્તરકાંડ સુધીના સાત ભાગમાં વહેંચાયેલા છે. આ ભાગને “કાંડ” કહે છે.
આ અયોધ્યાના રાજા દશરથના મોટા પુત્ર શ્રી રામની કથા છે. જે દિવસે તેમનો રાજ્યાભિષેક થવાનો હોય છે, તે જ દિવસે તેમને ચૌદ વર્ષના વનવાસે જવું પડે છે. સીતા અને લક્ષ્મણ સાથે તેઓ વનમાં ઋષિઓ વચ્ચે રહે છે, ત્યાં લંકાનો રાજા રાવણ સીતાનું હરણ કરી જાય છે. હનુમાનજી, સુગ્રીવ અને વાનર સેનાની મદદથી શ્રી રામ સમુદ્ર પર સેતુ બાંધે છે, રાવણને હરાવે છે અને અયોધ્યા પાછા ફરે છે.
અહીં આપેલી કથા માત્ર વાલ્મીકિ રામાયણને અનુસરે છે. તુલસીદાસજીના રામચરિતમાનસ જેવાં પછીનાં રામાયણ પણ એટલાં જ પ્રિય છે, અને તેમાં કેટલીક ઘટનાઓ થોડી જુદી રીતે કહેવાઈ છે.
કથા ક્યાંથી શરૂ થાય છે?
આખું રામાયણ સમજવા માટેનાં પાંચ સરળ પગથિયાં. દરેક પગથિયું તે કાંડ ખોલે છે જ્યાં તે ઘટના બને છે.
- 1રાજા દશરથ અને તેમના ચાર પુત્રોસંતાન વિનાના અયોધ્યાના રાજા દશરથ મોટો યજ્ઞ કરાવે છે. તેમની ત્રણ રાણીઓને ત્યાં રામ, ભરત, લક્ષ્મણ અને શત્રુઘ્નનો જન્મ થાય છે.બાલકાંડ
- 2કૈકેયીનાં બે વરદાનશ્રી રામના રાજ્યાભિષેક પહેલાં જ રાણી કૈકેયી જૂનાં બે વરદાન માગે છે: ભરતને રાજગાદી અને રામને ચૌદ વર્ષનો વનવાસ.અયોધ્યાકાંડ
- 3સીતાહરણવનમાં સોનેરી હરણ રામ અને લક્ષ્મણને દૂર લઈ જાય છે અને રાવણ સીતાને લંકા ઉપાડી જાય છે. વૃદ્ધ ગીધરાજ જટાયુ તેમને બચાવવા લડે છે.અરણ્યકાંડ
- 4હનુમાનજીની છલાંગશ્રી રામ સુગ્રીવ સાથે મિત્રતા કરે છે અને વાનરો ચારે દિશામાં સીતાને શોધે છે. પોતાની શક્તિ યાદ આવતાં હનુમાનજી સમુદ્ર ઓળંગીને લંકા પહોંચે છે.સુંદરકાંડ
- 5લંકાનું યુદ્ધસમુદ્ર પર સેતુ બંધાય છે અને મોટું યુદ્ધ થાય છે. શ્રી રામ રાવણને હરાવે છે, વિભીષણનો રાજ્યાભિષેક થાય છે અને ધર્મનો વિજય થાય છે.યુદ્ધકાંડ (લંકાકાંડ)
સૌથી પહેલાં ઓળખવા જેવાં મુખ્ય પાત્રો
આટલાં નામ યાદ રાખો, એટલે આખી કથા સહેલાઈથી સમજાઈ જશે.
7 કાંડમાં સંપૂર્ણ કથા
કાંડ પછી કાંડ વાંચો — વાલ્મીકિએ રામાયણ કેવી રીતે રચ્યું ત્યાંથી લઈને સીતામાતા પૃથ્વીમાં સમાયાં ત્યાં સુધી.
કોણ કોનો પુત્ર છે તે સમજાતું નથી?અમારું સરળ વંશવૃક્ષ રામાયણના પાંચ પરિવાર બતાવે છે — રાજા દશરથના પુત્રોથી લઈને રાવણના પરિવાર અને કિષ્કિંધાના વાનરો સુધી, દરેક મુખ્ય વ્યક્તિના ચિત્ર સાથે.વંશવૃક્ષ ખોલોમહર્ષિ વાલ્મીકિના રામાયણ પરથી સરળ ભાષામાં. પછીનાં રામાયણ અને પ્રાદેશિક પરંપરાઓમાં કેટલીક વિગતો જુદી હોઈ શકે છે. ચિત્રો કલાત્મક છે.