તારા

પરિવાર

તારા સુષેણનાં પુત્રી હતાં, જેઓ આદરણીય વાનરવીર હતા અને ઔષધિઓ પણ જાણતા. તેઓ કિષ્કિંધાના પરાક્રમી રાજા વાલીનાં પટરાણી બન્યાં, અને તેમનો પુત્ર અંગદ બહાદુર યુવાન રાજકુમાર હતો. વાલીએ પોતે કહ્યું હતું કે તારા ગૂઢ વાતો સમજી શકે છે અને આવનારા સમયનાં ચિહ્નો વાંચી શકે છે, અને તેમની દરેક સલાહ સાચી પડે છે.

કિષ્કિંધાના રાજપરિવારમાં તેઓ માત્ર સૌંદર્ય માટે નહીં, બુદ્ધિ અને સમજદારી માટે પણ જાણીતાં હતાં. વાનરવીરો તેમના શબ્દોનો આદર કરતા, અને પછી રામ-લક્ષ્મણે પણ કર્યો.

તારા નામનો અર્થ છે “તારો”. જેમ રાત્રે તારો મુસાફરોને રસ્તો બતાવે, તેમ તેઓ ઘણી વાર આસપાસના લોકોને સાચો માર્ગ બતાવતાં, ભલે તેઓ ગર્વ કે ક્રોધને કારણે તે જોઈ શકતા ન હોય.

વાલીને ચેતવણી

ખૂબ માર ખાધા પછી તરત સુગ્રીવ ફરી વાલીને પડકારવા આવ્યા ત્યારે તારાને જોખમનો અણસાર આવ્યો. હારેલો યોદ્ધો કોઈ બળવાન સહાયક વગર આટલી હિંમતથી પાછો કેમ આવે? અંગદના ગુપ્તચરોએ તેમને કહ્યું હતું કે સુગ્રીવે અયોધ્યાના રાજકુમારો રામ અને લક્ષ્મણ સાથે મૈત્રી કરી છે.

તારાએ વાલીને બહાર ન જવા વિનંતી કરી. તેમણે રામને મહાન યોદ્ધા અને સજ્જનોના આશ્રય તરીકે વખાણ્યા, અને વાલીને કહ્યું કે નાના ભાઈ સાથે સુલેહ કરો, તેમને યુવરાજ બનાવો અને હળીમળીને રહો. વાલીએ કહ્યું કે આવો પડકાર હું સહન ન કરી શકું, પણ વચન આપ્યું કે સુગ્રીવનો માત્ર ગર્વ ઉતારીશ, તેમને મારીશ નહીં. ભારે હૃદયે તારાએ તેમની રક્ષા માટે પ્રાર્થના કરી અને તેમને જવા દીધા.

તારાની સલાહ જ્ઞાનભરી અને પ્રેમભરી હતી, અને તે ડરમાંથી નહીં, સમજીને વિચારવામાંથી આવી હતી. વાલીએ માની હોત તો કદાચ બંને ભાઈ શાંતિથી ફરી ભેગા થયા હોત. અહીં વાલ્મીકિ બતાવે છે કે મહાન રાજાનો ગર્વ તેને સાચા શુભચિંતકના અવાજ સામે પણ બહેરો બનાવી શકે છે.

તેમનો વિલાપ

વાલી પડ્યા છે એ સાંભળીને તારા અંગદ સાથે રણભૂમિ તરફ દોડ્યાં. ડરી ગયેલા વાનરોએ તેમને ભાગીને રાજકુમારને બચાવવાની સલાહ આપી, પણ તેમણે કહ્યું કે પતિ વગર મને કશાની પરવા નથી. તેઓ વાલી પાસે બેઠાં, તેમનું માથું ખોળામાં લીધું અને તેમની મહાનતા તથા પોતાની એકલતાની વાત કરતાં રડ્યાં.

હનુમાને તેમને પ્રેમથી સાંત્વના આપી અને અંગદના રાજ્યાભિષેકની વાત કરી. તારાએ ગૌરવથી જવાબ આપ્યો કે અત્યારે મારા મનમાં રાજ્યનો વિચાર નથી. અંગદના કાકા સુગ્રીવ હવે સૌથી નજીકના સગા છે, તેમણે કહ્યું, અને પરિવાર તથા રાજ્ય માટે જે જરૂરી હોય તે તેમણે કરવું જોઈએ. એ ક્ષણે તેમની એક જ ઇચ્છા હતી કે પતિની પાસે રહે.

પછી શોકમાં તેમણે રામને કહ્યું કે એ જ બાણથી મને પણ મારો, જેથી હું વાલી સાથે રહી શકું. રામે તેમને પ્રેમથી સાંત્વના આપી કે આ નિયતિનો નિયમ છે, અને તમારા પુત્રનું ભવિષ્ય સારું થશે. તારાએ હિંમત ભેગી કરી અને ગૌરવથી વાલીના અંતિમ સંસ્કારમાં ભાગ લીધો.

લક્ષ્મણને શાંત કરવા

સુગ્રીવ રાજા બન્યા પછી તારા તેમનાં રાણી બન્યાં. વર્ષાઋતુ પૂરી થઈ અને સુગ્રીવે સીતાજીની શોધમાં વિલંબ કર્યો, ત્યારે લક્ષ્મણ ધનુષ્યની પણછ ટંકારતા ભારે ક્રોધમાં કિષ્કિંધા આવ્યા. વાનરો ડરી ગયા, અને સુગ્રીવે પહેલાં તારાને તેમની સાથે વાત કરવા મોકલ્યાં.

તારા શાંતિ અને આદરથી લક્ષ્મણને મળ્યાં. તેમણે સ્વીકાર્યું કે નવા જીવનના સુખમાં સુગ્રીવ પોતાને ભૂલી ગયા હતા, પણ કહ્યું કે તેઓ સાચે જ રામને સમર્પિત છે અને અસંખ્ય વાનરોને બોલાવવા દૂતો મોકલી ચૂક્યા છે. તેમણે લક્ષ્મણને સુગ્રીવને ક્ષમા કરવા વિનંતી કરી.

લક્ષ્મણ સમજી શકે એ માટે તારાએ યાદ કરાવ્યું કે મહર્ષિ વિશ્વામિત્ર પણ અપ્સરા ઘૃતાચી સાથે રહેતા હતા ત્યારે દસ વર્ષને માત્ર એક દિવસ માનતા રહ્યા હતા. જો મહાન ઋષિઓ પણ આવા સુખમાં સમય ભૂલી જાય, તો સામાન્ય વાનરના થોડા વિલંબને ક્ષમા કરી શકાય, એમ તેમણે કહ્યું.

તેમના સમજદાર શબ્દોથી લક્ષ્મણનો ક્રોધ ઠંડો પડ્યો, અને તેઓ સુગ્રીવને મળવા અંદર ગયા. પછી સુગ્રીવે નમ્રતાથી રામની ક્ષમા માગી, અને શાંત થયેલા લક્ષ્મણે પણ પોતાના કઠોર શબ્દો માટે માફી માગી.

સ્વભાવ અને ગુણો

તારા બતાવે છે કે બુદ્ધિ પણ સાચું બળ છે. તેમણે બીજાઓ કરતાં પહેલાં જોખમ જોયું, પતિ સાથે પ્રામાણિકપણે વાત કરી, અને હંમેશાં લોકો વચ્ચે શાંતિ લાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો.

તેમણે વાલીને ઊંડો પ્રેમ કર્યો અને ખુલ્લા મને તેમનો શોક કર્યો, છતાં દુઃખને કડવાશમાં ફેરવાવા દીધું નહીં. તેમણે પુત્રના ભવિષ્યની ચિંતા કરી અને કિષ્કિંધાના રાજ્યને રામને આપેલું વચન પાળવામાં મદદ કરી.

આખી કિષ્કિંધાની કથામાં સૌથી કઠણ ક્ષણોએ સૌથી સમજદાર વાત તારા જ કહે છે: યુદ્ધ પહેલાં, પતિના મૃત્યુ વખતે, અને જ્યારે લક્ષ્મણના ક્રોધથી રામ સાથેની મૈત્રી જોખમમાં હતી ત્યારે. દરેક વખતે તેમના શબ્દો ધર્મ અને શાંતિ તરફ લઈ ગયા.