શિવ પુરાણની કથા મુજબ એક વાર બ્રહ્માજી અને ભગવાન વિષ્ણુ વચ્ચે ચર્ચા થઈ કે બંનેમાં શ્રેષ્ઠ કોણ. ત્યારે તેમની વચ્ચે અચાનક એક અનંત અગ્નિસ્તંભ — પ્રકાશનો વિશાળ લિંગ — પ્રગટ થયો, જેનો ન આરંભ દેખાતો હતો, ન અંત.
બંનેએ નક્કી કર્યું કે જે આ સ્તંભનો છેડો શોધી લાવે તે શ્રેષ્ઠ. વિષ્ણુ ભગવાન વરાહ રૂપ લઈને નીચે ગયા અને બ્રહ્માજી હંસ રૂપે ઉપર ઊડ્યા. યુગો સુધી શોધ્યા પછી પણ કોઈને છેડો ન મળ્યો. વિષ્ણુ ભગવાને નમ્રતાથી સત્ય સ્વીકાર્યું, જ્યારે બ્રહ્માજીએ કેતકીના ફૂલની ખોટી સાક્ષીથી છેડો જોયાનો દાવો કર્યો.
ત્યારે એ પ્રકાશસ્તંભમાંથી ભગવાન શિવ પ્રગટ થયા. તેમણે અસત્ય માટે બ્રહ્માજી અને કેતકીને શાપ આપ્યો અને વિષ્ણુ ભગવાનની સત્યનિષ્ઠાની પ્રશંસા કરી. આ પ્રાગટ્યની રાત્રિ મહાશિવરાત્રી તરીકે ઊજવાય છે.
આ જ્યોતિ સ્વરૂપે શિવ ભારતમાં બાર જ્યોતિર્લિંગ રૂપે પૂજાય છે. તેમાં પ્રથમ જ્યોતિર્લિંગ સોમનાથ અને દ્વારકા પાસેનું નાગેશ્વર — બંને ગુજરાતમાં આવેલાં છે.