કેવી છે કુદરતની કળા

“કેવી છે કુદરતની કળા, અણધાર્યું તે આગળ થાય” — માણસ એક વિચારે છે અને થાય છે કંઈક બીજું. આ ભજન રામાયણ અને મહાભારતના જાણીતા પ્રસંગો દ્વારા આ સત્ય સમજાવે છે.

પહેલા પ્રસંગમાં રાજા દશરથ વિચારે છે કે કાલે સવારે રામને રાજગાદી આપીશું, પણ સવારે રામ વનમાં જાય છે. અભિમન્યુ ચક્રવ્યૂહના સાતેય કોઠા જીતવાનું વિચારે છે, પણ સાતમા કોઠે રણમાં વીરગતિ પામે છે. અહંકારથી ભરેલો રાવણ સીતામાતાનું હરણ કરે છે, અને પરિણામે સોનાની લંકામાં આગ લાગે છે. દુર્યોધને ચોપાટ માંડી અને પાંડવો હારીને વનમાં ગયા. અને સતી દ્રૌપદી, જે પાંચ પતિની પત્ની હતી, તેનાં ચીર ભરી સભામાં ખેંચાયાં.

આ દાખલાઓ બતાવે છે કે રાજા હોય કે વીર, કોઈ ભવિષ્ય પોતાના હાથમાં રાખી શકતું નથી. એટલે સફળતામાં ગર્વ ન કરવો, મુશ્કેલીમાં હિંમત ન હારવી અને ભગવાનની ઇચ્છાને નમ્રતાથી સ્વીકારવી — એ આ ભજનનો સંદેશ છે. રાવણ અને દુર્યોધનના પ્રસંગો એ પણ યાદ અપાવે છે કે ખોટાં કર્મોનું ફળ મોડું-વહેલું મળે જ છે.