હિન્દુ સનાતન ધર્મમાં વ્રત અને તહેવારો એ માત્ર તિથિઓ નથી, પરંતુ આત્મશુદ્ધિ અને પરમાત્મા સાથે પુનઃજોડાણ સાધવાના સુવર્ણ અવસરો છે. તે પૈકી 'એકાદશી' ને તમામ વ્રતોમાં શ્રેષ્ઠ ગણવામાં આવી છે.
૧. એકાદશી વ્રતનું આધ્યાત્મિક અને વૈજ્ઞાનિક મહત્વ
મહિનામાં બે વાર આવતી એકાદશી (અગિયારસ) ના દિવસે અન્નનો ત્યાગ કરીને ફળાહાર કરવામાં આવે છે.
- શારીરિક લાભ: પાચનતંત્રને આરામ મળે છે અને શરીરનું ડિટોક્સિફિકેશન થાય છે.
- માનસિક લાભ: અન્ન ઓછું લેવાથી તમોગુણ ઘટવા લાગે છે અને સત્વગુણ વધે છે, જેનાથી ધ્યાન અને ભક્તિમાં મન સ્થિર થાય છે.
- આધ્યાત્મિક લાભ: ભગવાન શ્રી હરિ વિષ્ણુની અનંત કૃપા પ્રાપ્ત થાય છે.
૨. એકાદશીની રાત્રિએ જાગરણ અને કીર્તન
શાસ્ત્રોમાં કહેવાયું છે કે એકાદશીના દિવસે ઉપવાસ જેટલો મહત્વનો છે, તેટલું જ મહત્વ રાત્રિ જાગરણનું છે. રાત્રે સૂઈ જવાને બદલે ભજન-કીર્તન ગાવાથી જીવને અશ્વમેધ યજ્ઞ સમાન પુણ્ય મળે છે.
- 'અગિયારસની રાતલડી, અમે જાગશું ગોવિંદ તારા કાજ'
- 'શ્રીકૃષ્ણ શરણં મમ મંત્રનું અખંડ રટણ'
૩. તુલસી વિવાહ અને દેવઉઠી એકાદશી
કાર્તિક સુદ અગિયારસ એટલે દેવઉઠી એકાદશી. આ દિવસે ભગવાન વિષ્ણુ ચાર માસની યોગનિંદ્રામાંથી જાગૃત થાય છે અને તુલસીજી સાથે તેમનો વિવાહ સંપન્ન થાય છે. આ પર્વ નિમિત્તે ગવાતા મંગળ ગીતો અને વિવાહના કીર્તનો ભક્તિભાવથી તરબતર હોય છે.
૪. ભક્તિ પર્વોમાં કીર્તનનું પ્રદાન
જન્માષ્ટમી, રામનવમી, શિવરાત્રી અને નવરાત્રી જેવા તમામ પર્વોમાં કીર્તન એ ભક્તિનું પ્રાણવાયુ છે. સામુહિક કીર્તનથી વાતાવરણમાં સકારાત્મક ઉર્જાનો સંચાર થાય છે.
લેખક વિશે
હંસાબેન પોરિયા
ગુજરાતી ભજન કલાકાર, સત્સંગ પ્રચારક અને આધ્યાત્મિક લેખિકા
સૌરાષ્ટ્ર અને ગુજરાતમાં ૨૦ થી વધુ વર્ષોથી પરંપરાગત સંતવાણી, પ્રભાતિયાં અને કીર્તન આરાધના દ્વારા ભક્તિનો પ્રચાર. આપણી પ્રાચીન ભજન સંસ્કૃતિ અને સંત સાહિત્યને નવી પેઢી માટે જીવંત રાખવાનો આ નમ્ર પ્રયાસ છે.
સંતવાણી અને કીર્તન લિરિક્સ સંગ્રહ
શ્રીકૃષ્ણ, રામદેવપીર, ગણપતિ અને સંતવાણીના સેંકડો કીર્તનો મોટા અક્ષરોમાં વાંચો અને પ્રિન્ટ કરો.