સત્સંગ મંડળ અને નારી શક્તિ: સૌરાષ્ટ્ર-ગુજરાતમાં ભક્તિ સંસ્કૃતિ અને સંસ્કારોનું જતન કરતી માતાઓ

ગુજરાતની સંસ્કૃતિની સૌથી મોટી વિશેષતા એ છે કે અહીં ધર્મ અને ભક્તિ મંદિરોની ચાર દીવાલો સુધી સીમિત નથી, પરંતુ પ્રત્યેક ઘરના આંગણા અને શેરીઓમાં જીવંત છે. અને આ ભક્તિ પરંપરાને સદીઓથી સાચવી રાખવાનું શ્રેય જો કોઈને જતું હોય તો તે ગુજરાતની નારી શક્તિ અને મહિલા સત્સંગ મંડળોને જાય છે.

૧. બપોરનો સમય અને સત્સંગની પાવન ઘડી

સૌરાષ્ટ્ર અને ઉત્તર ગુજરાતના ગામડાઓમાં બપોરના સમયે જ્યારે ઘરકામ પૂરું થાય, ત્યારે મહોલ્લાની વડીલ બહેનો, માતાઓ અને દીકરીઓ કોઈ એકના આંગણે કે રામજી મંદિરમાં એકઠા થાય છે. હાથમાં કાંસી-જોડ, કરતાલ અને મંજીરા લઈને જ્યારે એક સુરમાં કીર્તન ગવાય છે, ત્યારે સમગ્ર વિસ્તારનું વાતાવરણ વૈકુંઠ જેવું પવિત્ર બની જાય છે.

૨. પેઢી દર પેઢી સંસ્કારોનું હસ્તાંતરણ

મહિલા સત્સંગ મંડળો માત્ર ભજન ગાવા પૂરતા નથી:

• ત્યાં બેઠેલા નાના બાળકો કૃષ્ણ, રામ, મીરાં અને નરસિંહના આદર્શો શીખે છે.
• પરિવારમાં કોઈ મુશ્કેલી હોય તો બહેનો એકબીજાને હૂંફ અને સાંત્વના આપે છે.
• સુખ-દુઃખમાં સાથ આપવાની સામાજિક એકતાનું આ શ્રેષ્ઠ કેન્દ્ર છે.

૩. મુખપાઠ થયેલા અમર કીર્તનો

ઘણી વડીલ માતાઓ પુસ્તક વાંચી શકતી નથી, છતાં તેમને સેંકડો કીર્તનો કંઠસ્થ હોય છે. આ મૌખિક પરંપરા (Oral Tradition) આપણી સંસ્કૃતિનો સૌથી મોટો ખજાનો છે. હંસાબેન પોરિયા ભજન વેબસાઇટનો ઉદ્દેશ્ય આ કંઠસ્થ પરંપરાના શબ્દોને ડિજિટલ સ્વરૂપે સંગ્રહિત કરવાનો છે જેથી તે હંમેશા માટે સુરક્ષિત રહે.

૪. મહિલાઓ માટે માનસિક શાંતિનું ઉત્તમ માધ્યમ

આજના તણાવભર્યા યુગમાં ૨ કલાક સત્સંગ મંડળમાં બેસીને તાળીઓના ગડગડાટ સાથે હરિનામ લેવાથી ડિપ્રેશન, ચિંતા અને થાક ક્ષણવારમાં ગાયબ થઈ જાય છે.