સૌરાષ્ટ્રના અમરેલી જિલ્લાની પવિત્ર ધરા પર અવતરેલા સંત શિરોમણી પૂજ્ય મૂળદાસ બાપુ ગુજરાતી ભજન સાહિત્યના તેજસ્વી સૂર્ય સમાન છે. તેમના ભજનોમાં વૈરાગ્ય, ચેતવણી અને આત્મજ્ઞાનનો એવો પ્રચંડ પ્રવાહ વહે છે જે કોઈપણ સામાન્ય સંસારી જીવને પણ ઝંઝોળીને જગાડી દે છે.
૧. સંત મૂળદાસ બાપુનું પાવન જીવન
સંત મૂળદાસ બાપુનો જન્મ ૧૮મી સદીમાં થયો હતો. બાળપણથી જ પ્રભુભક્તિ અને જીવદયા તેમના રક્તમાં વણાયેલી હતી. તેમણે સંસારમાં રહીને પણ કમળની જેમ નિર્લેપ જીવન જીવ્યું. અમરેલી ખાતે તેમની સમાધિ આજે પણ લાખો શ્રદ્ધાળુઓ માટે આસ્થાનું પરમ કેન્દ્ર છે. તેમણે કોઈ પુસ્તકો ભણ્યા વિના માત્ર અંતરના અનુભવ અને સદગુરુ કૃપાથી હજારો પદોની રચના કરી હતી.
૨. ચેતવણી ભજનોનું મહત્વ: 'માનવ અવસર વારંવાર નથી મળતો'
મૂળદાસ બાપુના ભજનોને લોકસાહિત્યમાં 'ચેતવણી' કહેવામાં આવે છે. ચેતવણી એટલે જીવને સાવધાન કરવો. માણસ આખી જિંદગી 'મારું-તારું', ધન-સંપત્તિ અને પરિવારના મોહમાં ગાળી નાખે છે. પણ અંત સમયે કશું સાથે આવતું નથી. તેમના જાણીતા ભજનો જેવા કે:
- 'મૂરખ મનવા સમજી લેને, આ તો કાયા કાચી માટી રે'
- 'હંસલો ઉડી જાશે એકલો, પડી રહેશે માટીની કાયા'
- 'દાસ સવો કહે નુરી જન દેખતા, કાળા અક્ષર છે કપાળમાં'
આ પંક્તિઓ સાંભળતાં જ માણસને પોતાના અહંકાર અને ક્ષણભંગુરતાનું ભાન થાય છે.
૩. કર્મનો સિદ્ધાંત અને સદાચાર
મૂળદાસ બાપુ વારંવાર ભારપૂર્વક કહે છે કે જેમ વાવશો તેવું જ લણશો. જો જીવનમાં કોઈનું ભલું ન કરી શકો તો કાંઈ નહીં, પણ કોઈનું બૂરું ક્યારેય ન કરવું. સત્ય, અહિંસા, સંતસેવા અને ઈશ્વરભક્તિ એ જ માનવ જીવનની સાચી મૂડી છે.
૪. સત્સંગમાં મૂળદાસ બાપુના ભજનોનું સ્થાન
આજે પણ ગુજરાતના કોઈપણ સત્સંગ મંડળમાં જ્યારે મૂળદાસ બાપુનું ચેતવણી ભજન લલકારવામાં આવે છે, ત્યારે વાતાવરણ એકદમ ગંભીર અને ભક્તિમય બની જાય છે. લોકો પોતાના આંસુ રોકી શકતા નથી અને પ્રભુના ચરણોમાં શરણાગતિ સ્વીકારે છે.
લેખક વિશે
હંસાબેન પોરિયા
ગુજરાતી ભજન કલાકાર, સત્સંગ પ્રચારક અને આધ્યાત્મિક લેખિકા
સૌરાષ્ટ્ર અને ગુજરાતમાં ૨૦ થી વધુ વર્ષોથી પરંપરાગત સંતવાણી, પ્રભાતિયાં અને કીર્તન આરાધના દ્વારા ભક્તિનો પ્રચાર. આપણી પ્રાચીન ભજન સંસ્કૃતિ અને સંત સાહિત્યને નવી પેઢી માટે જીવંત રાખવાનો આ નમ્ર પ્રયાસ છે.
સંતવાણી અને કીર્તન લિરિક્સ સંગ્રહ
શ્રીકૃષ્ણ, રામદેવપીર, ગણપતિ અને સંતવાણીના સેંકડો કીર્તનો મોટા અક્ષરોમાં વાંચો અને પ્રિન્ટ કરો.