વિદુર પત્ની આવ્યા કાના ને ઘેર જો

મહાભારતના જ્ઞાની વિદુરજીનાં પત્ની અને શ્રીકૃષ્ણના પ્રેમની જાણીતી કથા આ ભજનમાં ઘરગથ્થુ ભાષામાં ગવાઈ છે. વિદુર પત્ની હાથમાં કંકુ, ચોખા અને ફૂલની થાળી લઈને કાનાને ઘેર જમવાનું નોતરું દેવા જાય છે અને કહે છે, “આવો મારા મોંઘેરા મહેમાન.”

કૃષ્ણ પૂછે છે કે તમારું ઘર ઓળખતો નથી, કયાં એંધાણે આવું? ત્યારે વિદુર પત્ની પોતાના ઘરનાં એંધાણ આપે છે: ચોકમાં પીપળો, ફળિયામાં બાંધેલી ગૌરી ગાય ને વાછરું, ભાંગેલી-તૂટેલી ઝૂંપડી, કંટોલાની વેલ, આંગણે તુલસી અને મેના-પોપટ-મોર-કોયલના ટહુકા. આ વર્ણનમાં ગરીબ પણ પવિત્ર અને પ્રેમભર્યું ઘર દેખાય છે. પ્રભુ પહોંચે છે ત્યારે વિદુર પત્ની નાહવા બેઠાં હોય છે; ખડકી ખખડે છે અને પ્રેમમાં દેહનું ભાન ભૂલીને એમ ને એમ બારણે દોડી આવે છે. શામળિયા મર્યાદા સાચવવા મોં પર કામળી ઓઢી લે છે. ફળિયામાં કોથળા પાથરી દે છે, અને પ્રેમના ઉમળકામાં કેળાં ફેંકી દઈને છાલ પ્રભુના હાથમાં આપે છે — અને પ્રભુ એ પણ પ્રેમથી સ્વીકારે છે.

ભજનનો સાર એ છે કે ભગવાન વસ્તુ નથી જોતા, ભાવ જુએ છે. રાજમહેલનાં પકવાન છોડીને ઝૂંપડીમાં પ્રેમથી અપાયેલી છાલ પણ તેમને મીઠી લાગે છે. છેલ્લે ભક્ત કહે છે, “તારી મારી કોઈ ન જાણે વાત” — ભક્ત અને ભગવાનનો સંબંધ દુનિયાના હિસાબથી પર છે. સત્સંગમાં આ ભજન ભાવવિભોર થઈને ગવાય છે.