હારે સાંભળ અજ્ઞાની જીવડાં કરી લે ને દિવડા ઘટમાં તો ઘોર અંધકાર છે

“સાંભળ અજ્ઞાની જીવડા” — આ ભજન અજ્ઞાનમાં ભૂલા પડેલા જીવને સીધું સંબોધે છે. તેની મુખ્ય વાત ટેકમાં છે: “કરી લેને દીવડા, ઘટમાં તો ઘોર અંધકાર છે”. ઘટ એટલે આ શરીર અને અંતર; ત્યાં જ્ઞાનનો દીવો પ્રગટાવવાની હાકલ છે.

પહેલી કડી ત્રણ મોટા પ્રશ્ન પૂછે છે: તું ક્યાંથી આવ્યો, ક્યાં જવાનો, અને આ શરીરમાં તો કાયમ રહેવાનો નથી; મર્યા પછી પસ્તાવો થશે. બીજી કડીમાં કહ્યું છે કે તેં કાશી-કેદાર જેવાં તીર્થ કર્યાં અને ઘાટે ઘાટે નાહ્યો, છતાં “તારું અંતર તો રહી ગયું કોરું” — મન ભીંજાયું જ નહીં. ત્રીજી કડી વધુ ઊંડી ટકોર કરે છે: આખી રાત ભજનમાં જાગ્યો, તાલ પર માથું ધુણાવ્યું, તોય આત્મા ન જાગ્યો.

છેલ્લી કડીમાં ઉપાય છે: સંતોની સારી શિખામણ માનવી, સાચા સદગુરુનાં ચરણ સ્વીકારવાં અને મોંઘા માનવજીવનને તારી લેવું. ભજનનો સંદેશ એ છે કે બહારના કર્મકાંડ કે દેખાવની ભક્તિ પૂરતી નથી; અંદરથી જાગૃતિ આવે ત્યારે જ અંધારું દૂર થાય છે.

ગુરુમહિમા અને આત્મજ્ઞાનના સત્સંગમાં આ ભજન ગવાય છે.