આજ રઘુવીર આવ્યા છે ગંગા કાંઠડે રે

વનવાસ વખતે શ્રીરામ, સીતાજી અને લક્ષ્મણજી ગંગાકિનારે આવ્યા અને નાવિક પાસે સામે પાર જવા નાવ માગી — રામાયણના આ જાણીતા કેવટ પ્રસંગનું આ ભજન છે. “આજ રઘુવીર આવ્યા છે ગંગા કાંઠડે રે” એ ટેકમાં નાવિકનો હરખ સંભળાય છે: જેને આખું જગત શોધે છે, તે પ્રભુ આજ પોતે તેના કાંઠે ઊભા છે.

રઘુવીર નાવ કાંઠે લાવવા કહે છે, પણ નાવિક ના પાડે છે: “નાથ મારી નાવડી ને અડશો નહિ”, કારણ કે તમારા ચરણમાં જાદુ છે — જે ચરણના સ્પર્શથી પથ્થર સ્ત્રી બની ગયો, તે મારી લાકડાની નાવનું શું કરશે? ચરણ ધોયા વિના તે પ્રભુને બેસવા દેતો નથી. રઘુવીર હસીને કહે છે કે ભાવથી લોટો જળ લઈ આવ. ચરણ પખાળતાં નાવિકના હૃદયમાં જ્ઞાન ઊપજે છે, સીતાજી અને લક્ષ્મણજી મનમાં મલકાય છે, અને સૌ કહે છે કે ધન્ય છે આ ભીલનાં ભાગ્ય. હેતથી શણગારેલી નાવમાં સીતારામ બેસે છે.

છેલ્લી કડીઓમાં ભજનનો મર્મ ખૂલે છે. ઉતરાઈ તરીકે નાવિક પૈસા નથી માગતો; તે કહે છે, “કરજો ભવ સાગર ને પાર” — મેં તમને ગંગા પાર કરાવી, તમે મને સંસારસાગર પાર કરાવજો. પ્રભુ તેને વચન આપે છે અને ત્રિભુવનના નાથ રીઝે છે. સાદા માણસની નિર્મળ, ચતુર ભક્તિ ભગવાનને કેટલી વહાલી છે તે આ પ્રસંગ બતાવે છે.

રામકથા અને રામભક્તિના સત્સંગમાં આ ભજન પ્રેમથી ગવાય છે.