Mahadev kirtan • Lyrics
સમુદ્ર વલોણું
વાલા નું વલોણું
Voice: Hansaben Poriya
સમુદ્ર વલોણું
PDF / Print settings
Bhajan lyrics
Meaning and explanation
About this bhajan
પુરાણમાં આવતી સમુદ્રમંથનની કથા આ કીર્તનમાં “વાલાનું વલોણું” રૂપે ગવાઈ છે. ગામડાના ઘરમાં જેમ છાશનું વલોણું ફરે, તેમ દેવ-દાનવોએ સમુદ્રને વલોવ્યો — “વલોણાની રમઝટ જામી રે.” આ ઘરગથ્થુ સરખામણી મોટી કથાને સૌ માટે સહેલી બનાવી દે છે.
મેરુ પર્વતને વચ્ચે રવૈયો બનાવ્યો અને શેષનાગનું નેતરું કર્યું. ભજનની કડીઓ મુજબ પહેલું વલોણું બ્રહ્માએ વલોવ્યું, તેમાંથી વેદ-પુરાણ નીકળ્યાં જે બ્રાહ્મણોને સોંપાયાં. બીજા વલોણામાં લક્ષ્મીજી પ્રગટ્યાં અને વિષ્ણુ “લક્ષ્મીનારાયણ” કહેવાયા. ત્રીજામાં ઝેર નીકળ્યું; દેવો-દાનવો ભાગ્યા, ત્યારે ભોળાનાથે હળાહળ ઝેર કંઠમાં સમાવ્યું અને “નીલકંઠ મહાદેવ” કહેવાયા. ચોથામાં અમૃત નીકળ્યું; તેના માટે દોડાદોડ થઈ ત્યારે વિષ્ણુએ મોહિનીરૂપ ધરીને દાનવોને ભરમાવ્યા. અમૃત ચાર જગ્યાએ છલકાયું — નાસિક, પ્રયાગ (અલ્હાબાદ), ઉજ્જૈન અને હરિદ્વાર — જ્યાં આજે કુંભમેળા ભરાય છે.
કથાનો એક ઊંડો સંદેશ શિવજીના પ્રસંગમાં છે: બીજાના ભલા માટે ઝેર પોતે પી જવું, એ સાચી મહાનતા છે. અને મંથનમાંથી પહેલાં ઝેર ને પછી અમૃત નીકળ્યું, એ જીવનની પણ રીત છે — ધીરજથી મથતા રહીએ તો અંતે અમૃત મળે.
છેલ્લી કડી કહે છે કે જે આ વલોણું ભાવથી ગાશે તે વાલાના ચરણે જશે. મહાદેવ અને વિષ્ણુ બંનેનો મહિમા ગાતું આ કીર્તન સત્સંગમાં ગવાય છે.