કૈકેયી ને મંથરા ના જગડા માં રામ ગયા વન વગડામાં

રામ વનવાસે ગયા એ પ્રસંગને લોકભાષામાં ગાતું આ ભજન “કૈકેયી માં ને મંથરાના ઝઘડામાં રામ ગયા વન વગડામાં” થી શરૂ થાય છે. મંથરાની ચડામણી અને કૈકેયીના વરદાનને કારણે રામ-લક્ષ્મણને વન જવું પડ્યું — રામાયણની આ જાણીતી વાત અહીં એક જ પંક્તિમાં કહેવાઈ છે.

પછી દરેક કડી પૂછે છે, “રામ ને લક્ષ્મણ ને કોણે કોણે જોયા?” અને જવાબમાં રામાયણનાં પાત્રો એક પછી એક આવે છે. સુમંત કહે છે, હમણાં તો મારા રથમાં હતા; કેવટ કહે છે, મારી નાવડીમાં; ગુહરાજા કહે છે, મારા ગામમાં; સુગ્રીવ કહે છે, મારી કિષ્કિંધામાં; અહલ્યા કહે છે, મારી નજરમાં; શબરી કહે છે, મારી ઝૂંપડીમાં. છેલ્લે હનુમાનજી કહે છે, “હમણાં હતા મારા રૂદિયામાં.”

આ ક્રમમાં ઊંડો ભાવ છુપાયો છે. રથ, નાવ, ગામ, રાજ્ય અને ઝૂંપડી — આ બધાં બહારનાં સ્થાન છે, જ્યાં રામ થોડી વાર રહ્યા અને આગળ ગયા. પણ હનુમાનજીનું હૃદય એવું સ્થાન છે જ્યાં રામ સદાય રહે છે. ભજન કહે છે કે ભગવાનને કાયમ પોતાની પાસે રાખવા હોય તો તેમને હૃદયમાં વસાવવા પડે; સાચી ભક્તિનું ઘર હૃદય છે.

રામ કથા અને સત્સંગમાં આ ભજન ગવાય ત્યારે “કોણે કોણે જોયા” નો સવાલ આખી મંડળી સાથે મળીને પૂછે છે.