આંખમાં આંસુ ને રઘુવીર બોલ્યા રે

રામાયણના લંકાયુદ્ધનો એક અત્યંત કરુણ પ્રસંગ આ ભજનમાં છે. ઇન્દ્રજીત સાથેના યુદ્ધમાં લક્ષ્મણ ઘાયલ થઈને બેભાન પડ્યા છે, અને “આંખમાં આંસુ ને રઘુવીર બોલ્યા રે, જવાબ દ્યો ને લક્ષ્મણ વીર” — રામ રડતાં રડતાં ભાઈને બોલાવે છે.

શરૂઆતમાં કૈકેયીના વચનથી રામ, લક્ષ્મણ અને સીતાના વનવાસની વાત યાદ કરાય છે; ત્યાંથી જ લક્ષ્મણ ભાઈની સાથે છે. પછી રામનું દુઃખ શબ્દોમાં આવે છે: દુનિયામાં બીજા સંબંધો કદાચ ફરી મળે, પણ “માડી જાયો વીર” એટલે એક જ માના પેટે જન્મેલો ભાઈ ફરી નથી મળતો. લક્ષ્મણ વગર ઘોડો, ઘોડાનો અસવાર, મેડી-માયરા અને અયોધ્યાનું રાજ — બધું સૂનું લાગે છે. ત્યારે હનુમાનજી હાંકલ મારીને ઊઠે છે, જડીબુટ્ટી લઈ આવે છે, તેને વાટી-ઘૂંટીને લક્ષ્મણના મુખમાં મૂકે છે. લક્ષ્મણ આળસ મરડીને બેઠા થાય છે અને રામના હૈયામાં હરખ સમાતો નથી.

આ ભજન ભાઈ-ભાઈના પ્રેમનું ઊંડું ચિત્ર છે. ભગવાન રામ પણ ભાઈ માટે રડે છે, એ બતાવે છે કે સંબંધોની કિંમત કેટલી મોટી છે. સાથે હનુમાનજીની તત્પર સેવા શીખવે છે કે સંકટમાં સાચો સેવક વિલંબ કરતો નથી.

રામકથા અને સત્સંગમાં આ ભજન ગવાય ત્યારે સાંભળનારની આંખો ભીની થઈ જાય છે.